From bees to robots: The new power of swarm intelligence

Onderzoekers bestuderen hoe dieren zich in zwermen gedragen. Hun inzichten vinden steeds vaker toepassingen in robotica, logistiek en nieuwe vormen van maatschappelijke participatie – en bieden verrassende perspectieven voor zowel het bedrijfsleven als de democratie. De Imaging Hangar van het Centre for the Advanced Study of Collective Behavior (CASAB) aan de Universiteit van Konstanz is een onderzoeksruimte van 225 vierkante meter, uitgerust met camera's, sensoren en een driedimensionale testomgeving. Het is een van de grootste laboratoria ter wereld voor zwermonderzoek. "Niet alle zwermen worden door dezelfde motivatie gedreven," legt Iain Couzin uit, directeur van het Instituut voor Gedragsbiologie en woordvoerder van CASAB. Een van zijn opvallendste bevindingen: "Sprinkhanen slaan op de vlucht uit angst door soortgenoten te worden opgegeten." Ook het Artificial Life Lab in Graz biedt unieke inzichten in het leven van honingbijen. In het kader van het Europese onderzoeksproject RoboRoyale bestudeert bioloog Thomas Schmickl de directe omgeving van de bijenkoningin met behulp van een robot, uitgerust met een camera en kunstmatige intelligentie. Al tientallen jaren gebruikt hij technologie om de logica van zwermen te ontrafelen. Een zwerm minirobots laat zien dat jonge bijen sneller én betere beslissingen nemen wanneer ze als groep samenwerken. Aan de Lakeside Labs in Klagenfurt onderzoekt Melanie Schranz hoe het zwermprincipe de productie in een halfgeleiderfabriek in Karinthië kan optimaliseren. Producten gedragen zich daarbij als bijen: ze zoeken zelfstandig de dichtstbijzijnde beschikbare "voedselbron" op – in dit geval een vrije machine voor de volgende productiestap. Valt een machine uit, dan vindt het systeem automatisch een alternatief, zonder dat een centrale aansturing hoeft in te grijpen. De logica van de zwerm blijkt niet alleen bruikbaar voor technologie, maar ook voor de samenleving. Aan het Complexity Science Hub in Wenen laat psychologe Mirta Galesic zien dat diversiteit, onafhankelijkheid en openheid essentieel zijn voor collectieve intelligentie. Zij spreekt in dat verband van collectief aanpassingsvermogen. Ook de democratie kan volgens onderzoekers baat hebben bij deze inzichten. "Vandaag de dag bepaalt vaak een nipte meerderheid hoe middelen worden verdeeld. Dat werkt vriendjespolitiek en onvrede in de hand," waarschuwt natuurkundige en socioloog Dirk Helbing. Aan de ETH Zürich onderzoekt hij nieuwe vormen van burgerparticipatie bij besluitvorming. Een voorbeeld daarvan is participatief begroten, waarbij burgers rechtstreeks meebeslissen over de besteding van een deel van het overheidsbudget. Die aanpak wordt inmiddels in tal van steden uitgeprobeerd. Deze documentaire biedt een fascinerende blik achter de schermen van het zwermonderzoek en laat zien welke mogelijkheden het biedt voor de economie én voor de democratie.